Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê để thấy được tình cảm bạn bè sâu sắc của Nguyễn Khuyến với Dương Khuê

Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê để thấy được tình cảm bạn bè sâu sắc của Nguyễn Khuyến với Dương Khuê

Bài làm

Nguyễn Khuyến (1835-1909) sinh ra ở Nam Định nhưng cuộc đời ông chủ yếu lại sống ở Bình Lục, Hà Nam. Các sáng tác của ông bao gồm cả chữ Hán và chữ Nôm, các tác phẩm chủ yếu là thơ. “Dương Khuê” sinh ra và lớn ở tỉnh Hà Đông, nay là huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Dương Khuê là bạn thân của Nguyễn Khuyến.

Bài thơ “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến ban đầu được viết bằng chữ hán, nhưng sau được chính Nguyễn Khuyến dịch sang chữ Nôm, và bản chữ Nôm được lưu hành rộng rãi hơn bản chữ Hán.

Thơ ca dân tộc không chỉ có những bài thơ thương dân, khóc nước,.. hay gần hơn là khóc vợ, thì khóc bạn trong đó có bài thơ “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến để lại cho người đọc, người nghe nhiều xúc cảm. Không chỉ còn là những điều thường thấy của một bài điếu văn, khóc bạn của Nguyễn Khuyến lại mang đến cho người đọc một cảm giác như chính mình:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,

Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

 “Bác Dương thôi đã thôi rồi” Câu thơ đọc lên nghe sao mà đau xót quá, đột ngột quá. Cách ngắt nhịp 2/1/3 thể hiện đúng cái tâm trạng hiện thời của Nguyễn Khuyến khi hay tin bác Dương mất, nỗi đau đến quá đỗi bất ngờ. Đó là tâm trạng sầu bi đầy nuối tiếc của nhà thơ.

Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê để thấy được tình cảm bạn bè sâu sắc của Nguyễn Khuyến với Dương Khuê

“thôi đã thôi rồi”  đây là cách nói giảm nói tránh của Nguyễn Khuyến có thể là để làm giảm đi cái sự thật buồn bã rằng bác Dương đã đi rồi. Cái tuổi xế chiều việc đi vào cõi vĩnh hằng là điều ai cũng phải trải qua, ai chả muốn được vui vầy bên người thân, ở bên nhau lúc tuổi già cùng bạn tâm giao, nhưng sự ra đi đột ngột của bác Dương quả là đả kích lớn đối với nhà thơ. Nguyễn Khuyến diễn tả cảm giác của bản thân qua hai tử láy “ man mác” và “ ngậm ngùi”. Nỗi buồn mà nhà thơ đang cảm thấy nó man mác nó ngậm ngùi chứ không hề quằn quại, dằn vặt. chính vì có lẽ nhà thơ đã chấp nhận được cái quy luật của sống, “lá rụng về cội”.

Những câu thơ tiếp theo tác giả lần lượt nhớ những kỉ niệm của mình với người bạn tri âm tri kỉ. thời gian làm bạn tâm giao của nhau không phải chỉ là cái thoáng qua mà là một quãng thời gian của cả một thời thanh niên tươi trẻ, oanh liệt, đầy ắp những hoài bão. Tình cảm đó khó có gì mà miểu tả thể hiện được:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,

Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;

Kính yêu từ trước đến sau,

Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời?

Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,

Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;

Có khi tầng gác cheo leo,

Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang;

Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp,

Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân,

Có khi bàn soạn câu văn,

Biết bao đông bích, điển phần trước sau”

Quá khứ hoàng kim của tình bạn gắn bó mấy chục năm: Từ buổi đầu gặp gỡ “thuở đăng khoa ngày trước” sớm hôm tôi bác cùng nhau cho đến tận khi tóc bạc “Bác già tôi cũng già rồi”; cuộc sống của đôi bạn chỉ là  “Có khi bàn soạn câu văn,/ Biết bao đông bích, điển phần trước sau” nhưng thật đơn giản tao nhã biết bao. Những câu thơ với biết bao kỉ niệm cứ như ngày hôm qua thôi. Đúng là một tình bạn đẹp, bền chặt và trân quý biết bao. Dường như nỗi đau mất bạn khiến nhà thơ hồi tưởng quá khứ để níu giữ một cái gì đó cho nguôi ngoai.

Nhà thơ sống cùng với những kỉ niệm quá khứ, tình bạn không chỉ sự sự cảm mến, sự yêu thương mà hơn hết nó là sự niềm tin sự tin tưởng của hai con người trí thức:

“Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,

Phận đấu thăng chẳng dám tham trời;

Bác già, tôi cũng già rồi,

Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!

Muốn đi lại tuổi già thêm nhác,

Trước ba năm gặp bác một lần;

>> Xem thêm:  Hãy trình bày suy nghĩ về đạo lí của người Việt Nam qua câu tục ngữ Uống nước nhớ nguồn.

Cầm tay hỏi hết xa gần,

Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can,

Nguyễn Khuyến hồi tưởng về những kỉ niệm khi xưa mình cùng bận tâm giao cùng làm quan đó là khoảng thời gian đầy gian nan nhưng lúc nào cũng kề vai sát cánh bên nhau, thất là tiêu sầu biết bao:

“Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,

Phận đấu thăng chẳng dám tham trời”

Chốn quan trường lắm điều thị phi, sống trong mưu mô tính toán, tranh giành, cướp đoạt, nhưng tình bạn giữa hai con người thật đjep, thật thiêng liêng, trân quý hơn tất thảy những cám dỗ của quyền lực kia. Đôi bạn tri kỉ đã bên nhau như thế, giúp nhau như thế.

Nhưng cái quy luật của cuộc đời đâu chừa một ai: “Bác già, tôi cũng già rồi/Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!” lá xanh rồi lá lại già, xuân đi rồi xuân đến, tuổi già bầu bạn bên nhau, cùng nhau chống gậy, ngâm thơ, bàn sự. chính vì cái tuổi già yếu mà thời gian gặp nhau cũng ít hơn, nhưng hễ được gặp nhau là mừng vui khôn xiết.

Muốn đi lại tuổi già thêm nhác,

Trước ba năm gặp bác một lần;

Cầm tay hỏi hết xa gần,

Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can,

Đoạn thơ cuối, nhà thơ đứng trước hiện thực, lại càng buồn ơn, càng nhớ về các kỉ niệm lại càng buồn đến thế, nhớ bạn đến thế

Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,

Tôi lại đau trước bác mấy ngày;

Làm sao bác vội về ngay,

Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.

Ai chẳng biết chán đời là phải,

Vội vàng sao đã mải lên tiên;

Rượu ngon không có bạn hiền,

Không mua không phải không tiền không mua.

Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,

Viết đưa ai, ai biết mà đưa;

Giường kia treo những hững hờ,

Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.

Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở,

Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương;

Tuổi già hạt lệ như sương,

Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan”

Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,/ Tôi lại đau trước bác mấy ngày;” nhà thơ kể về tuổi tác của mình với bạn, rõ là lớn tuổi hơn, đau ốm trước mà lại thành ra bạn bỏ mình đi trước, nỗi đau mất đi người bạn, khiến nhà thơ thấy điều gì hơi ngược. chính vì lẽ đó, Nguyễn Khuyến bàng hoàng không dám tim “Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời”. Các câu hỏi tu từ được sử dụng “Vội vàng sao đã mải lên tiên”, đã thể hiện sự bất ngờ của nhà thơ

Sự hụt hẫng khi mất đi một người bạn hiền:

“Rượu ngon không có bạn hiền,

Không mua không phải không tiền không mua.”

Việc sử dụng hư từ “Không” cho thấy nỗi xót xa, nỗi buồn của Nguyễn Khuyến khi không có bạn tri kỉ, “rượu ngon không có bạn hiền”  làm sao có thể ngon được. Không mua, không phải vì không có tiền. Từ “không” được sử dụng quát xuất sắc. 2 câu thơ mà có đến 5 chữ “không” tuy nhiên không làm cho câu thơ trở nên nhàm chán, ngược lại tăng tính hàm xúc, thể hiện được tâm tư của nhà thơ.

“Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,/Viết đưa ai, ai biết mà đưa;” vì không ai hiểu thơ Nguyễn Khuyến bằng Dương Khuê. “Giường kia treo những hững hờ,/Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.” Không có bạn thì chả buồn đàn cũng chả buồn hát,… Tuổi già nhưng chiếc lá vàng trên cây, chỉ cần làn gió thoáng qua là rụng xuống  như ống trời bảo đi lúc nào thì đi. Sau một loạt các hồi tưởng thì nhà thơ đã chấp nhận được hiện thực bằng hai câu thơ:

“Tuổi già hạt lệ như sương,

Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!

“Khóc Dương Khuê” đã thể nỗi đau của Nguyễn Khuyến khi mất bạn, những kỉ niệm về tình bạn trong sự hồi tưởng về quá khứ của nhà thơ và hiện thực là nỗi đau đớn tột cùng khi mất đi một người bạn tri âm, tri kỷ. từng câu là những lời chứa chan từ đáy lòng nhà thơ về người bạn tri kỉ của mình, đó là sự tiếc thương, đó là sự hạnh phúc khi có một tình bạn thiêng liêng đến thế, bài thơ chính là lời tiễn biệt cuối cùng của Nguyễn Khuyến dành cho tri kỉ của mình sang thế giới bên kia.

>> Xem thêm:  Sự kết hợp giữa lí và tình trong Chiếu dời đô-lí Công Uẩn-Cái lí thuyết phục